Powstańcy

Zginąć razem z rannym przyjacielem czy zostawić go i ratować własne życie? Podjąć walkę z wrogiem, wystawiając się na pewną śmierć czy skapitulować? Czy bitwa o stolicę ma w ogóle sens – przecież umiera tak wiele osób? Przed takimi i innymi, równie trudnymi, wyborami stali Powstańcy Warszawscy.

Poznaj ludzi, którzy przed laty walczyli o wolność Twojego kraju! Na tej stronie znajdziesz sylwetki wybranych Powstańców Warszawskich – zapomnianych Bohaterów, którzy nadal są wśród nas, zasługują na szacunek oraz podziękowanie za patriotyczną postawę i podjęty trud obrony ojczyzny.

Dowiedz się, jaką rolę odegrali w Powstaniu, jak wspominają Warszawę i Polskę z okresu II wojny światowej, jakie są ich osobiste, nierzadko chwytające za serce historie.

Nasza cyfrowa biblioteka wiedzy o Powstańcach na bieżąco jest poszerzana o kolejne zdjęcia, biogramy i wywiady, również w formie wideo. Włącz z nami historię! Zyskaj informacje o osobach, które przed laty narażały swoje życie za wolną Polskę i doceń ich trud.

Wybierz Powstańca, do którego chciałabyś wysłać kartkę z podziękowaniem. Śpiesz się, póki są jeszcze wśród nas!

Sylwetki Powstańców

# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v w z
Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Jakub Karwowski / WWPHOTO

Zbigniew Pawlicki | ur. 1929 R

pseudonim „Żbik”, listonosz, Harcerska Poczta Polowa. Służył w Śródmieściu.

Zobacz więcej

Zaniosłem listy do YMCA. Przez głuchoniemych udało się transzeją dostać i przekazałem listy. Szukałem ludzi, którzy wrócili z Powiśla, z Solca. Cisza zupełna, bo na huk każdy z nas był przygotowany, ale tu była cisza. Wchodzę do sali, gdzie są wszyscy, którzy uciekali z dołów Powiśla. Rozrzucone legowiska, z drugiej strony zachodzi słońce, piękne pomarańczowo-czerwone, stojąca cisza, a na parapecie leży czerwony pomidor. Pomidor to był wtedy skarb.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70  rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Maciej Niesłony / WWPHOTO

Janusz Tyman | ur. 1926 R

pseudonim „Dzigan”, II Obwód "Żywiciel" (Żoliborz) - Zgrupowanie ”Żbik”. Służył na Żoliborzu. Ranny w rękę.

Zobacz więcej

Siedzieliśmy w oknach, były stanowiska. Tam nawet był robiony przekop pod ulicą Mickiewicza, żeby przejść na Bohomolca i dalsze ulice. To się nie udało. Ale dowód jest, że myśmy próbowali się tam dostać. Oni dla odmiany próbowali się w tę stronę dostać. Prawdopodobnie to był ślepy strzał. Przechodziłem koło okna. Chyba on się zaczaił i zobaczył, że ktoś przeszedł. Dostałem w rękę.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Anna Orłowska / WWPHOTO

Kazimierz Czańka | ur. 1922 R

pseudonim „Kanada”, batalion „Gozdawa”. Walczył na Starym Mieście. Ciężko ranny w nogę około 28 sierpnia 1944 r.

Zobacz więcej

Nie każdy miał broń. Dopiero później, po tym pierwszym ruchu, jak szturmówki zdobyły wytwórnię, szkołę na Starówce, rozbroili wjeżdżające samochody z policjantami, to zdobyło się trochę broni. Broń, dopiero broń – bo butelka zapalająca to broń i nie broń – ale prawdziwą broń miałem w ręku dopiero koło 15 sierpnia.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Jakub Karwowski / WWPHOTO

Lucyna Pobóg – Ruszkowska | ur. 1920 R

pseudonim „Sarna” „Lusia”, sanitariuszka w batalionie „Kiliński”. Służyła w Śródmieściu.

Zobacz więcej

Był taki przypadek, że kiedy zrzucali bomby, to jakaś kobieta wyszła z bliźniakami ze szpitala, urodziła dwoje dzieci i chciała z tymi dziećmi gdzieś lecieć, ale nie dała rady. W czasie tego bombardowania ktoś jej pomógł, wziął jedno dziecko, a ona drugie i potem się rozdzielili. Przynieśli do nas na punkt to dziecko, a my odnieśliśmy to dziecko do szpitala, a tej właściwej matki nie można było znaleźć. Czy została zabita? Nic nie było wiadomo.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Anna Orłowska / WWPHOTO

Stanisława Orlikowska | ur. 1920 R

pseudonim „Marysia”, łączniczka i sanitariuszka w batalionie „Łukasiński”. Służyła na Starym Mieście.

Zobacz więcej

Pamiętam rozczarowanie, że zamiast ważnych meldunków kazano nam na przykład zanieść chłopakom gorący krupnik. Z koleżanką – Joanną Zaleską pseudonim «Wiktoria» – do pałacu Mostowskich przez plac Bankowy szłyśmy z kotłem. Każda trzymała za jedno ucho. Zaczął się ostrzał od strony getta, trafiły odłamki w kocioł i nam się gorąca zupa lała po nogach. Do dzisiaj pamiętam, jak myśmy z kotłem leciały. Połowę zupy doniosłyśmy do pałacu Mostowskich.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Łukasz Sokół / WWPHOTO

Tadeusz Różycki | ur. 1931 R

pseudonim „Dudek”, Harcerska Poczta Polowa. Służył w Śródmieściu Południe.

Zobacz więcej

Miałem zanieść list na ulicę Bracką 5. Zabłądziłem i pod barykadą przeszedłem w rejon Nowego Światu. Przebitymi piwnicami i czystym korytarzem doszedłem do pracowni cukierniczej i restauracji Złota Rybka, gdzie unosił się cudowny zapach napoleonek. Nagle poczułem, że ktoś za mną stoi. Był to młody człowiek, który zaproponował, że mnie stamtąd wyprowadzi. Kiedy znalazłem się na ulicy Żurawiej, uświadomiłem sobie, że cały tamten rejon zajmowali Niemcy.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Łukasz Sokół / WWPHOTO

Krystyna Maria Buława | ur. 1922 R

pseudonim „Zguba”, zgrupowanie „Róg”. Służyła na Starym Mieście, a po przejściu kanałami – w Śródmieściu.

Zobacz więcej

Moja kompania kilkakrotnie brała udział w walkach w Katedrze. Było bardzo dużo rannych, trzeba było ich przenosić do punktu sanitarnego na ulicę Kilińskiego. Robiło się to, co trzeba było robić… Nie chcę z siebie robić bohaterki, my wszystkie robiłyśmy to, co trzeba…

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Anna Orłowska / WWPHOTO

Alina Stanisława Bergtold | ur. 1925 R

pseudonim „Lusia”, sanitariuszka w Obwodzie VII Obroża. Służyła w Legionowie.

Zobacz więcej

Wszyscy byliśmy zmobilizowani. Jedna tylko matka oczywiście była bezradna pośród nas, myśmy się kręcili i każdy w swoją stronę szedł. Zygmunt, najstarszy nasz brat, mówi: «Teraz się rozstajemy, bo każdy idzie w swoją stronę». On szedł do oddziału. Był tam nasz dowódca pułkownik «Grosz» i mówi: „Żegnamy się i teraz tylko pilnujcie się, każda z was. Dbajcie o to, żebyście z tego wyszły cało”.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Łukasz Sokół / WWPHOTO

Roman Chruścikowski | ur. 1925 R

pseudonim „Kryspus” „1714”, batalion „Gustaw”. Walczył w Śródmieściu.

Zobacz więcej

5 sierpnia sygnał, że ulicą Świętokrzyską od Nowego Światu wchodzą Niemcy, że jest czołg i że przed sobą pędzą cywilów. Dochodząc ruinami na rogu ulicy Czackiego i Świętokrzyskiej, podchodziliśmy tak, żeby zaatakować Niemców i dać możność ucieczki tym ludziom, którzy przed nimi są pędzeni. To się udało, ale niestety w trakcie tej akcji dowódca naszej kompanii porucznik «Marabut» dostał serię w klatkę piersiową.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70  rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Maciej Niesłony / WWPHOTO

Irena Paśnik | ur. 1925 R

pseudonim „Irka” i „Miła”, sanitariuszka i łączniczka w pułku „Baszta”. Służyła na Sadybie, Czerniakowie i Mokotowie.

Zobacz więcej

Ponieważ to był Mokotów, było dużo ogródków działkowych, rosły pomidory, ziemniaki, trochę włoszczyzny. Gdzie był koń zabity, to po prostu ludzie mięso zabierali. Nam się czasami też trafił kawałek mięsa. Wspaniały jest rosół na płucach końskich, jeśli są warzywa. Warzyw nie brakowało w tej dzielnicy, więc się chodziło. Dołączył się do nas młody chłopak (gdzieś dziewiętnaście, dwadzieścia lat, tyle mniej więcej wtedy mieliśmy), Żyd, i dano mi go do pomocy.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70  rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Maciej Niesłony / WWPHOTO

Kazimierz Gabara | ur. 1927 R

pseudonim „Łuk”, batalion „Miotła” – Zgrupowanie „Radosław”. Wola, Stare Miasto, Śródmieście.

Zobacz więcej

Miałem taki zły punkt obserwacyjny, oczywiście zły to zły, ale zauważyłem idących przy samej Wytwórni czterech albo pięciu Niemców z karabinami. Wtedy już broni było pod dostatkiem, miałem «błyskawicę». Zobaczyłem, że idą, a to było ode mnie w granicach sześćdziesięciu metrów. To serię posunąłem raz, drugi, przewrócili się.

Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, 22.07-04.08 2013. Zdjęcie z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO dla uczczenia 70 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w 2014 roku.
Portrety wykonała Grupa WWPHOTO: Jakub Karwowski, Maciej Niesłony, Anna Orłowska i Łukasz Sokół, pod artystyczną opieką Wojtka Wieteski, pomysłodawcy projektu. Fot. Anna Orłowska / WWPHOTO

Zdzisław Ciostek | ur. 1929 R

pseudonim „Dziubas”, Grupa „Krybar”. Walczył na Powiślu i w Śródmieściu.

Zobacz więcej

Kiedy upadało Powiśle, nasz oddział wycofywał się do Śródmieścia jako jeden z ostatnich. Przechodziliśmy ogrodami sióstr szarytek, w kierunku Nowego Światu. Ostrzał był od strony mostu kolejowego – granatniki, karabiny maszynowe… To było jak przejście przez piekło. Sporo nas zginęło. Ja nie zostałem nawet draśnięty. Miałem szczęście.

Zdjęcia pochodzą z serii portretów Powstańców Warszawskich w ramach projektu "1944/70/2014" realizowanego przez grupę WWPHOTO.
Udostępnione dzięki uprzejmości twórców i Muzeum Powstania Warszawskiego.