Żaneta Walentyn i Michał Słobodzian

Nominacja za stworzenie audiodokumentu Tu się nie płacze, poruszającej opowieści o muzykach więzionych w niemieckich obozach Auschwitz i Birkenau. Za ukazanie tragicznego paradoksu muzyki, która w obozowej rzeczywistości stawała się narzędziem terroru, a zarazem dawała niektórym więźniom szansę na przeżycie.

Żaneta Walentyn i Michał Słobodzian, dziennikarze Polskiego Radia PiK, w audiodokumencie Tu się nie płacze mierzą się z pytaniem: czy muzyka, kojarzona z pięknem i wzruszeniem, może stać się narzędziem okrucieństwa? Bohaterami są Helena Dunicz-Niwińska, skrzypaczka z obozowej orkiestry kobiecej w Birkenau, oraz Józef Kropiński, bydgoski muzyk i kompozytor, który grał w orkiestrze Auschwitz. Choć nigdy się nie spotkali, to połączyło ich doświadczenie, w którym miłość do muzyki zderzyła się z niewyobrażalnym cierpieniem.

W obozach koncentracyjnych orkiestry towarzyszyły więźniom podczas wielogodzinnych marszów do pracy i powrotów do baraków. Muzyka rozbrzmiewała w miejscach, gdzie każdego dnia ludzie umierali z wycieńczenia, byli torturowani i mordowani. Dla grających w orkiestrach stanowiła niekiedy jedyną szansę na ocalenie, ale ceną za przetrwanie była trauma, która pozostawała z nimi przez całe życie. Autorzy dokumentu skupiają się na tym wstrząsającym paradoksie, opowiadając o losach dwojga artystów, których talent stał się zarazem ratunkiem, jak i źródłem cierpienia.

Praca nad audiodokumentem trwała niemal rok. Nagrania realizowano m.in. na terenie Auschwitz, w Teatrze Polskiego Radia, studiu Polskiego Radia PiK i bydgoskiej Akademii Muzycznej. Twórcy sięgnęli po wspomnienia więźniów, archiwalne nagrania oraz utwory skomponowane przez Józefa Kropińskiego. W postacie głównych bohaterów wcielili się Anna Seniuk i Przemysław Bluszcz.

Ważnym wątkiem dokumentu jest również działalność włoskiego muzyka Francesca Lotora, który od lat odnajduje i popularyzuje kompozycje powstałe w obozach koncentracyjnych. Wśród nich znajdują się utwory Kropińskiego, których wykonywanie staje się dziś szczególną formą przywracania pamięci o ich autorze.

Audiodokument miał premierę 27 stycznia 2026 roku, w rocznicę wyzwolenia Auschwitz. Zdobył Nagrodę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Konkursie Artystycznych Form Radiowych „Grand PiK 2026”. Jury doceniło go jako wybitne osiągnięcie radiowego dokumentu historycznego.

W swoim audiodokumencie Żaneta Walentyn i Michał Słobodzian oddają głos ludziom zmuszonym do tworzenia piękna w samym środku największego piekła. A jednak Tu się nie płacze w ocalałych kompozycjach pozwala usłyszeć także coś więcej niż cierpienie i muzykę, a mianowicie: świadectwo życia, którego obozowi oprawcy nie zdołali unicestwić.