Teresa Czerniewicz-Umer

Nominacja za książkę Żabińscy. Cóż to była za rodzina!, przybliżającą losy wielopokoleniowego warszawskiego klanu, który odegrał niebagatelną rolę w historii XIX i XX wieku. Za ukazanie mniej znanych kart życia Jana i Antoniny Żabińskich, którzy podczas niemieckiej okupacji ratowali Żydów na terenie warszawskiego zoo, oraz przywrócenie pamięci o ich bliskich.

Teresa Czerniewicz-Umer – dziennikarka, redaktorka i absolwentka polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego – bada dzieje własnej rodziny już od lat. Owocem jej wieloletnich poszukiwań jest wydana w kwietniu 2026 roku książka Żabińscy. Cóż to była za rodzina!. Autorka jest siostrzenicą Jana Żabińskiego. Wykorzystała bogaty zbiór dokumentów, archiwaliów, materiałów prasowych i rodzinnych wspomnień, by stworzyć wielowątkową opowieść o ludziach, których prywatne wybory wielokrotnie nabierały historycznego znaczenia.

Centralną postacią publikacji jest Jan Żabiński – zoolog, dyrektor warszawskiego ogrodu zoologicznego, żołnierz wojny polsko-bolszewickiej i uczestnik Powstania Warszawskiego. Podczas okupacji wraz z żoną Antoniną ukrywał na terenie zoo Żydów uciekających z warszawskiego getta. Autorka przybliża również dzieje wcześniejszych pokoleń Żabińskich, w tym ojca Jana, wybitnego szachisty Józefa, oraz jego sióstr. Szczególne miejsce zajmuje historia Hanny Petrynowskiej, lekarki zamordowanej w 1944 roku w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, gdzie pozostała z najciężej rannymi powstańcami.

Czerniewicz-Umer opisała też odbudowę zniszczonego zoo, narastający konflikt Żabińskiego z komunistycznymi władzami i jego odejście ze stanowiska dyrektora w 1952 roku. Przyjrzała się również temu, jak te trudności odcisnęły się na życiu rodzinnym bohaterów. Dzięki temu powstał portret daleki od idealizacji, uwzględniający zarówno zasługi, jak i osobiste dramaty.

Teresa Czerniewicz-Umer pokazała Żabińskich jako rodzinę ludzi o silnych charakterach, których życiorysy trudno zamknąć, trzymając się jednej osi opowieści. Jej książka stwarza okazję, by poznać ich także poza głównymi wydarzeniami historycznymi i zrozumieć, jak wysoką cenę przyszło im zapłacić za wierność własnym przekonaniom.