Państwowe Muzeum na Majdanku

Nominacja dla Państwowego Muzeum na Majdanku za zachowywanie pamięci o ofiarach niemieckich obozów oraz dokumentowanie ich historii. Za ochronę bezcennych świadectw, dokumentów i przedmiotów związanych z losami więźniów. Za stworzenie portalu „Cyfrowy Majdanek”, który otwiera muzealne archiwa dla odbiorców z całego świata i sprawia, że zgromadzone przez dziesięciolecia źródła stają się dostępne dla wszystkich poszukujących wiedzy o historii okupacji i Zagłady.

Państwowe Muzeum na Majdanku powstało w 1944 roku na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Lublin. Jest najstarszym muzeum martyrologicznym na świecie. Opiekuje się zachowanymi obiektami dawnego obozu. Od 2004 roku jego oddziałem jest Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu, a od 2012 roku także Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze.

Jednym z najcenniejszych zasobów Muzeum jest jego archiwum. Obejmuje ponad 180 metrów bieżących akt, z których około jedna piąta to dokumentacja z okresu II wojny światowej – w tym materiały pozostawione przez garnizon SS. Muzeum gromadzi również fotografie, artefakty poobozowe oraz relacje świadków i byłych więźniów.

1 czerwca 2026 roku Muzeum uruchomiło portal „Cyfrowy Majdanek” – internetowe repozytorium materiałów dotyczących KL Lublin oraz obozów zagłady w Sobiborze i Bełżcu. Projekt pozwala stopniowo udostępniać w sieci zasoby, które dotychczas wymagały bezpośredniego kontaktu z muzealnym archiwum. Tym samym z dokumentów i fotografii, niezależnie od miejsca zamieszkania, mogą korzystać m.in. badacze i historycy, uczniowie czy rodziny ofiar.

W momencie uruchomienia baza zawierała szczegółowe informacje o ponad 300 obiektach, ale jej zasób jest systematycznie rozbudowywany. Każdemu obiektowi towarzyszy rozbudowany opis, a system metadanych umożliwia przeszukiwanie zbiorów m.in. według nazwisk, wydarzeń i zagadnień. Dzięki cyfryzacji zbiorów konieczność sięgania do oryginalnych dokumentów została ograniczona, co pomaga chronić materiały, które wraz z upływem czasu mogą ulegać zniszczeniu.

„Cyfrowy Majdanek” jest pierwszym w Polsce wdrożeniem stworzonego w Brazylii otwartego oprogramowania Tainacan. Pozwala ono porządkować materiały w kolekcje oraz przeszukiwać je i filtrować w zaawansowany sposób. Doświadczenia Państwowego Muzeum na Majdanku mogą dzięki temu stać się inspiracją dla innych instytucji kultury.

Państwowe Muzeum na Majdanku od ponad 80 lat chroni materialne świadectwa historii. „Cyfrowy Majdanek” otwiera kolejny etap tej działalności: zabezpiecza zgromadzone przez dekady źródła i udostępnia je zainteresowanym. Dzięki temu mogą one docierać wszędzie tam, gdzie są potrzebne, niezależnie od położenia geograficznego.