Justyna Rychwalska

Nominacja za przywracanie kobietom należnego miejsca w opowieści o historii oraz pokazywanie uczniom, że przeszłość można – i warto – poznawać z wielu perspektyw. Justyna Rychwalska, znana jako „Herstoryczna Belferka”, uczy historii poprzez doświadczenia konkretnych ludzi, pracę ze źródłami i samodzielne odkrywanie przeszłości. Zachęca młodzież do zadawania pytań, krytycznego myślenia i dostrzegania wielogłosowości w każdej historycznej narracji.

Szczególne miejsce w jej pracy zajmuje historia kobiet. Na lekcjach przedstawia je jako aktywne uczestniczki wydarzeń i przemian: działaczki społeczne i polityczne, naukowczynie, artystki, nauczycielki, konspiratorki, żołnierki, matki i świadków historii. Pokazuje ich doświadczenia jako integralną część przeszłości i zachęca uczniów do zastanowienia się, dlaczego niektóre głosy znalazły trwałe miejsce w zbiorowej pamięci, podczas gdy inne zostały z niej niemal wyparte.

Ważnym narzędziem w tej pracy są źródła historyczne. Justyna Rychwalska wykorzystuje pamiętniki, wspomnienia, listy, fotografie, dokumenty i relacje świadków, dzięki którym uczniowie mogą samodzielnie docierać do historii konkretnych osób. Nie przekazuje im gotowej interpretacji, a zadaje pytania i zestawia różne punkty widzenia. W ten sposób lekcja historii staje się również lekcją krytycznego myślenia.

„Herstoryczna Belferka” tworzy autorskie scenariusze lekcji, karty pracy i materiały edukacyjne. Korzysta z metod aktywizujących, multimediów, dyskusji i zadań problemowych. W jej klasie poznawanie przeszłości ma kontekst współczesnego doświadczenia młodzieży. Swoimi pomysłami dzieli się także z innymi nauczycielami, wychodząc z założenia, że dobre praktyki edukacyjne powinny trafiać znacznie dalej niż do uczniów jednej klasy. W 2026 roku przygotowała również scenariusz zajęć w ramach kampanii „BohaterON w Twojej Szkole”.

Dla Justyny Rychwalskiej ważne jest zarówno to, czego uczniowie dowiedzą się na jej lekcjach, jak i sposób, w jaki nauczą się patrzeć na przeszłość. Pokazuje im, że historii można zadawać nowe pytania; zachęca do poszukiwania pomijanych dotąd głosów, a także do prób zrozumienia ludzi, którzy stali za konkretnymi wydarzeniami. Dzięki temu jej uczniowie uczą się uważności na to, kto i dlaczego zostaje zapamiętany.