Joanna Rusinek i Michał Rusinek

Nominacja za stworzenie książki Bibuła w tapczanie. O Solidarności dla dzieci, która opowiada najmłodszym o narodzinach Solidarności, stanie wojennym i drodze Polaków do wolności z perspektywy dziecka. Za połączenie wielkiej historii z rodzinną pamięcią oraz pokazanie, że o wolności, demokracji i solidarności można rozmawiać z dziećmi językiem bliskim ich doświadczeniom.

Michał Rusinek – literaturoznawca, pisarz, tłumacz i wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej – oraz jego siostra Joanna Rusinek – ilustratorka, graficzka i projektantka – od lat wspólnie tworzą książki dla najmłodszych. Podczas gdy Michał opowiada, Joanna nadaje jego historiom plastyczną formę. Razem tworzą duet, który potrafi przekładać na dziecięcy język tematy na pierwszy rzut oka nadające się tylko dla dorosłych.

Tak jest również w książce Bibuła w tapczanie. O Solidarności dla dzieci, stworzonej we współpracy z Europejskim Centrum Solidarności. Tym razem punktem wyjścia stały się wspomnienia samego Michała Rusinka. Kiedy w Polsce rodziła się Solidarność, miał osiem lat, a gdy wprowadzono stan wojenny – dziewięć. Dlatego historii lat 80. nie zaczyna od dat i suchych faktów, lecz od świata widzianego oczami chłopca: rozmów dorosłych, pustych półek, generała zamiast „Teleranka” i tytułowej bibuły ukrywanej w tapczanie. Pod piórem Michała Rusinka wielka historia wchodzi do zwyczajnego domu i staje się częścią czyjegoś dzieciństwa.

Osobista jest również warstwa graficzna książki. Joanna Rusinek sięgnęła do rodzinnego archiwum i wplotła w ilustracje autentyczne fotografie, listy i notatki. Wśród nich znalazły się listy pisane przez małego Michała do ojca podczas stanu wojennego czy zapisany ręką mamy przepis na blok czekoladowy. Dzięki temu ta odległa dla współczesnych dzieci historia zyskała bliski im kontekst.

Bibuła w tapczanie tłumaczy młodym czytelnikom, czym były strajk, cenzura, stan wojenny i sama Solidarność. Przede wszystkim jednak zachęca do rozmowy o tym, co kryje się za pojęciami: wolność, wspólnota czy odpowiedzialność za innych. Książka może stać się także pretekstem do pytań zadawanych rodzicom i dziadkom o świat, który dzisiaj należy już do przeszłości.

Co więcej, utwór doczekał się adaptacji teatralnej – spektakl o tym samym tytule w reżyserii Michała Derlatki miał swoją premierę 31 sierpnia 2025 roku w Miejskim Teatrze Miniatura. Został doceniony przez młodych widzów i krytyków teatralnych, zdobywając wiele wyróżnień, w tym Grand Prix 32. Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej.

Nie po raz pierwszy rodzeństwo Rusinków pomaga najmłodszym oswajać ważne fragmenty polskiej historii i kultury. Wspólnie stworzyli m.in. Zaklęcie na „w”, opowiadające dzieciom o doświadczeniu II wojny światowej, oraz Szalik. O Wisławie Szymborskiej dla dzieci, przybliżający najmłodszym postać noblistki.

Michał i Joanna Rusinkowie pokazują, że historia opowiadana dzieciom nie musi tracić swojej powagi, żeby stać się dla nich zrozumiała. Czasem kluczem do wielkich słów są bowiem właśnie małe historie.

Zdjęcie profilowe: Olga Majrowska (dla Magazynu Viva)