Fundacja Europejska Sieć „Pamięć i Solidarność”

Nominacja za tworzenie nowoczesnej edukacji historycznej, która pomaga młodym ludziom poznawać trudne doświadczenia XX wieku, samodzielnie je interpretować i dostrzegać ich znaczenie dla współczesności. Fundacja Europejska Sieć „Pamięć i Solidarność” od ponad 20 lat buduje przestrzeń międzynarodowego dialogu o historii, łącząc różne perspektywy i kultury pamięci.

Szczególne miejsce w działalności Fundacji zajmuje edukacja młodzieży i nauczycieli. ESPS wykorzystuje w niej pracę ze świadkami historii, sztukę, multimedia czy narzędzia cyfrowe, zachęcając młodych ludzi do krytycznego myślenia oraz konfrontowania własnego spojrzenia na przeszłość z doświadczeniami rówieśników z innych krajów. Jednocześnie wspiera nauczycieli i edukatorów, m.in. poprzez wielojęzyczną platformę „Hi-Story Lessons”, udostępniającą materiały dydaktyczne oraz webinary poświęcone historii XX wieku i sposobom jej nauczania.

Przykładem takiego podejścia jest realizowany od 2011 roku międzynarodowy projekt „Sound in the Silence”. Jego uczestnicy spotykają się w miejscach naznaczonych trudną historią, poznają związane z nimi wydarzenia, a następnie pod opieką artystów i edukatorów szukają własnego języka do opowiedzenia o przeszłości. W dotychczasowych edycjach młodzież pracowała m.in. w miejscach pamięci Auschwitz-Birkenau, Ravensbrück, Neuengamme i Gusen-Mauthausen.

Edycja z 2025 roku poświęcona była losom ludności cywilnej wypędzonej z Warszawy podczas Powstania Warszawskiego i po nim oraz historii obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie. Wzięli w niej udział uczniowie szkół z Polski, Rumunii, Hiszpanii i Cypru. Młodzież poznawała miejsca pamięci i historie wypędzonych mieszkańców, a następnie podczas warsztatów wykorzystywała ruch, głos i kreatywne pisanie, by opowiedzieć o ich doświadczeniach. Efektem wspólnej pracy był performance zwracający uwagę na los cywilów.

Równolegle ESPS rozwija narzędzia przeznaczone dla nauczycieli i edukatorów. Poprzez szkolenia i webinary pomaga im podejmować z młodzieżą trudne tematy historyczne, rozwijać umiejętność krytycznej analizy źródeł oraz rozpoznawania dezinformacji i zniekształceń przekazu o przeszłości.

Europejska Sieć „Pamięć i Solidarność” traktuje historię jako przestrzeń rozmowy, w której nie brakuje miejsca na różne doświadczenia i perspektywy. Za pośrednictwem projektów Fundacji młodzi ludzie dostają narzędzia, by poznawać przeszłość, zadawać związane z nią pytania i samodzielnie próbować na nie odpowiedzieć.