Andrzej Ossowski

Nominacja za stworzenie Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów – przełomowego przedsięwzięcia, które dzięki wykorzystaniu badań DNA pozwala identyfikować szczątki ofiar zbrodni wojennych i represji. Za rozwijanie metod naukowych służących ustalaniu tożsamości osób pochowanych w bezimiennych mogiłach oraz umożliwianie poznania ich losów.

Prof. Andrzej Ossowski, genetyk związany z Pomorskim Uniwersytetem Medycznym w Szczecinie, jest współtwórcą i szefem Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów. Od lat kieruje pracami badawczymi służącymi identyfikacji szczątków ofiar zbrodni wojennych i represji. Jako pełnomocnik ministra kultury do spraw doradztwa eksperckiego w zakresie prac poszukiwawczo-ekshumacyjnych uczestniczy również w polsko-ukraińskiej współpracy dotyczącej odnajdywania miejsc pochówku Polaków zamordowanych na dawnych Kresach Wschodnich.

Jednym z najważniejszych przedsięwzięć z jego udziałem są badania prowadzone w Puźnikach. W 2025 roku odnaleziono tam zbiorową mogiłę i ekshumowano szczątki co najmniej 43 osób. Dzięki analizom genetycznym prowadzonym przez szczecińskich naukowców udało się ustalić tożsamość pierwszych ofiar. W lipcu 2026 roku rodzinom zamordowanych przekazano osiem not identyfikacyjnych – po ponad 80 latach od zbrodni otrzymały one oficjalne potwierdzenie odnalezienia swoich bliskich. Profesor kierował również polską częścią ekspedycji poszukiwawczej w Ugłach na Wołyniu.

Działalność prof. Ossowskiego to dowód na to, jak istotną rolę w wyjaśnianiu tragicznych kart historii odgrywa współczesna nauka. Wyniki badań laboratoryjnych dotyczą bowiem osób noszących konkretne nazwiska i ich przerwanych losów. Dzięki nim pytania, które przez dziesięciolecia pozostawały bez odpowiedzi, przestają być tajemnicą: każda kolejna identyfikacja oznacza odzyskanie fragmentu czyjejś historii, co dla bliskich ofiar wiąże się z możliwością zakończenia wieloletnich poszukiwań.